Is mijn hond dominant?

Hoogstwaarschijnlijk niet. En als dat antwoord je verrast, ben je niet de enige.

Dominantie is een term die vaak terugkomt in de hondenwereld en voor discussies zorgt. Wetenschappers, hondenprofessionals en hondenliefhebbers hebben allemaal een andere mening als het op dominantie aankomt. Maar hoe zit het nu eigenlijk echt? Mag je je hond in de zetel laten? Mag je eten voor je hond? Mag je je hond voor jou laten lopen? Wil je hond echt de baas worden in het gezin? In dit artikel ga ik de wetenschappelijke feiten beschrijven en geef ik mijn visie over dat gedachtegoed.

Een dominante hond die jou wil overheersen bestaat niet. Wat we "dominant gedrag" noemen, is bijna altijd iets anders: aangeleerd gedrag, stress, verwarring of een behoefte die niet ingevuld wordt. De dominantietheorie bij honden is wetenschappelijk achterhaald, en verderop leg ik uit waarom.

Wat is het dominantiemodel?

Misschien heb je al eerder gehoord van de alpha-theorie, pack-theorie of de roedelleider. Eigenlijk gaan al deze zaken over hetzelfde gedachtegoed. Jij, als mens, moet je opstellen als roedelleider en ervoor zorgen dat jij de Alpha blijft. Dat doe je door je hond fysiek te laten voelen wie de baas is, altijd voorop te lopen, eerst te eten en steeds hoger te zitten dan je hond. Doe je dat niet, dan heb je kans dat je hond het gezin wil overnemen. En naar mijn mening is dit onzin.

Van waar komt dit idee?

We weten dat wolven en honden familie zijn van elkaar. Al valt op te merken dat de huidige wolf niet de voorouder is van onze honden.

De wolf en de hond hebben een gemeenschappelijke voorouder, de "oerwolf". Omdat honden en wolven familie zijn, gingen we meer over de hond leren door het bestuderen van wolven. Wetenschapper David Mech heeft een tijd wolven in gevangenschap geobserveerd, waarbij er duidelijk sprake was van agressiviteit en aanval om de Alpha van de roedel te worden. Deze observaties zijn gebundeld in het boek "The wolf: the ecology and behavior of an endangered species". Dat was de basis voor de dominantie theorie.

Maar hier stopte het niet. De studies liepen verder en David Mech ging ook wolven in het wild observeren. Dat maakte veel duidelijk. Wolven leven niet in een constante strijd voor dominantie, maar leven in familiale groepen waarbij het Alpha-paar de moeder en vader zijn. Er wordt geen geweld gebruikt om een van hen van de troon te stoten. Hij publiceerde een nieuwe paper die veel bevindingen uit zijn eerste boek weerlegde. Je kan dus stellen dat de grondlegger van de dominantietheorie heeft aangegeven dat er niets van klopt. Als je interesse hebt, kan je de paper hier terugvinden. De Whole Dog Journal beschrijft dit onderzoekspad uitgebreid als je dieper wil gaan.

Waarom zien we agressie bij wolven in gevangenschap?

Dat heeft verschillende redenen. De dynamiek van een groep is anders in gevangenschap dan in het wild. Er zijn momenten dat wolven in het wild weggaan bij hun roedel om hun eigen gezin te stichten en op zoek te gaan naar een eigen territorium. Dat kon niet in gevangenschap. Ook waren de bestudeerde wolven geen familie zoals in het wild. Een roedel wolven is gelijk aan een familie wolven met soms een enkeling die wordt opgenomen door de familie. Het territorium van de wolven was ook te klein en er was niet voldoende eten aanwezig voor alle partijen. Zo zie je maar hoeveel er kan veranderen als je de variabelen van de omgeving verandert.

Zijn honden en wolven dan hetzelfde?

Als we kijken naar hoe wolven leven in het wild om honden te begrijpen, zijn we fout bezig. Een hond is namelijk allang geen wolf meer. Er is een domesticatieproces aan vooraf gegaan dat gigantische verschillen heeft gecreëerd tussen honden en wolven. De voorouder, de oerwolf, is dus opgesplitst in twee soorten. De wolf, die schuw was en weg bleef uit de buurt van mensen, en de hondachtige die dichter en dichter naar mensen toe ging leven en uiteindelijk een vrijwillig domesticatieproces heeft ondergaan. De verschillen tussen de hond en wolf zijn al meer dan 10.000 jaar aan het groeien. Evolutionair zijn er twee verschillende diersoorten ontstaan. Het lijkt niet logisch om apen te gaan bestuderen om meer te weten te komen over het gedrag van mensen. Laten we het dus houden op studies die over honden zelf gaan.

Waarom is het dominantiemodel gevaarlijk?

Als je het welzijn van je hond op de eerste plaats zet, kan deze manier van denken schadelijk zijn voor jullie relatie, en daardoor ook voor zijn welzijn. Deze manier van omgaan met honden is zo maatschappelijk aanvaard dat we dagelijks mishandeling normaliseren. Denk hierbij aan stroplijnen, e-collars, de hond op zijn rug pinnen of een dunne lijn achter de oren van de hond. Dat zijn manieren die volgens de dominantietheorie nodig zijn om jouw positie als leider te behouden.

Gelukkig heeft de wetenschap ondertussen bewezen dat je een hond niet hoeft te intimideren of dwingen om met je samen te werken. Wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd in PLOS One toont aan dat honden die beloningsgericht getraind worden niet alleen beter gehoorzamen, maar ook minder stress en angst vertonen. Door te werken aan de band met je hond, willen honden graag met ons samenwerken, zonder corrigerende methodes. Wanneer je hond niet luistert, zit er bijna altijd een reden achter die niets met macht of status te maken heeft.

Mag je je hond in de zetel laten?

Ja. Je hond in de zetel laten heeft niks te maken met wie er "de baas is" in huis. Honden gaan in de zetel liggen omdat het comfortabel is en omdat het ooit een keer werkte. Meer niet.

De enige uitzondering: als je hond agressief reageert wanneer je hem van de zetel wil halen, is dat een apart aandachtspunt. Dat noemen we resource guarding en dat heeft alles te maken met spanning rondom waardevolle objecten, niet met een poging jou te overheersen. In dat geval loont het om een welzijnsgerichte hondencoach in te schakelen die naar de oorzaak kijkt.

Mag je eten voor je hond?

Ja. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat je hond denkt "de mens eet eerst, dus hij is de rangoudste." Honden begrijpen het concept van volgorde tijdens een maaltijd niet op die manier. Je hond staat ongeduldig naast je terwijl jij eet omdat hij weet dat er daarna eten voor hem aankomt, niet omdat hij zijn status aan het bewaken is.

Geef je je hond altijd een koekje terwijl jij aan tafel zit? Dan leert hij gewoon dat jouw etensmoment zijn etensmoment is. Dat is aangeleerd gedrag. Als je dat wil aanpakken, doe je dat het best met geduld en beloningen.

Mag je hond voor je lopen?

Ja. Een hond die voor je loopt tijdens de wandeling doet dat niet om de leider te zijn. Hij loopt voor je omdat zijn neus hem trekt, omdat de wereld vol prikkels zit en omdat voorop lopen nu eenmaal sneller gaat. Honden ontdekken de wereld met hun neus, en die neus wil altijd weten wat er verderop is.

Trekken aan de lijn is wel iets wat je kan aanpakken, niet omdat het een machtsspel is, maar omdat ontspannen wandelen voor jullie allebei prettiger is. Dat doe je niet door te straffen, maar door nieuwe gewoontes op te bouwen die de verbinding versterken.

Wat is dominantie dan wel?

Dominantie is geen mythe. Het bestaat, maar het wordt door ons fout geïnterpreteerd. Dominantie schommelt en is geen karaktereigenschap. Mijn hond is bijvoorbeeld dominant als het over eten gaat en zal niemand haar eten laten stelen. Over speeltjes is ze dan weer zeer nonchalant. Ze laat ze afnemen en zal zelf nooit een speeltje stelen van tussen een andere hond. Dat betekent dat als er een hond in de buurt van haar eten komt, ze zich dominant opstelt. Maar als er een andere hond naar haar speelgoed gaat, laat ze dit gewoon gebeuren.

Dominantie komt voor in de relatie tussen twee individuen tegenover een bepaalde bron (speelgoed, eten, slaapplaats). Het heeft te maken met omgeving en situatie. We gaan niet spreken over een dominante hond, maar over een hond die zich dominant opstelt tegenover een bepaald object omdat hij er waarde aan hecht. Het LICG bevestigt dit: in de wetenschap wordt "dominant" omschreven als een gedrag in een specifieke situatie, nooit als karaktereigenschap van een dier.

Wat moet je nu nog geloven?

Ik geloof dat iedereen kritisch kan denken. Lees je in en check alle feiten. Geloof niet zomaar wat je trainer, buurman, vriend of familielid zegt en laat je niet overtuigen om iets te doen waar jij je niet goed bij voelt.

Als je dieper in de materie wil duiken, kan je de verklaring van het AVSAB (American Veterinary Society of Animal Behavior) lezen. Gebaseerd op recent wetenschappelijk onderzoek laten zij alleen beloningsgerichte trainingsmethodes toe voor alle soorten hondentraining, inclusief het behandelen van gedragsproblemen. De Europese organisatie APBC (Association of Pet Behaviour Counsellors) zegt hetzelfde. Hun artikel over dominantie kan je hier terugvinden. De Animal Welfare League onderbouwt dit met concreet onderzoek.

Op zoek naar een trainer of school die vanuit datzelfde gedachtegoed werkt? Lees dan ook eens waar je een goede hondenschool aan herkent. Zo weet je waar je op moet letten voor je inschrijft.

Wil je zelf aan de slag met een aanpak die werkt vanuit verbinding en vertrouwen?

 In de cursus Je hond (beter) begrijpen leer je de lichaamstaal en signalen van je hond lezen. Geen commando's of straffen, maar echt begrijpen wat hij je probeert te zeggen. Dat is het echte fundament voor een fijne samenwerking. Vanaf €47.

Ontdek deze cursus